Warmińskie kościoły

Znane jako główne zabytki warmińskich miast i miasteczek, gdzie do czasów obecnych są najwyższymi budowlami. Gotyckie kościoły z czerwonej cegły z daleka wyróżniają się spośród otaczającego krajobrazu. Zwłaszcza na terenach wiejskich, gdzie dominuje niska zabudowa. Warmińskie kościoły są równomiernie rozrzucone po całym regionie. Nie brakuje ich zarówno w miastach jak i na wioskach. Mimo że urzekają swoją różnorodnością, bez trudu można zauważyć pewne cechy wspólne będące podstawą do wyodrębnienia kilku charakterystycznych stylów. Jadąc w kierunku Dobrego Miasta już z daleka widać wysoką czerwoną wieżę oraz część nawową (Jeziorany, Cerkiewnik, Kiwity). Kościoły tego typu charakteryzuje wysoka wieża zakończona prostokątnymi (niekiedy zaokrąglonymi) blankami. Równie popularne, są kościoły z prostokątną wieżą zwieńczoną mniej lub bardziej strzelistym, dachem (Nowa Wieś, Skolity). Te z kolei można podzielić ze względu na rodzaj dachu (prostokątne, zaokrąglone, wielokątne). Można wyróżnić także te z dobudowaną drewnianą kwadratową wieżą z ośmiokątną główką (Radostowo, Orzechowo koło Dobrego Miasta, Kłębowo). Występują także, mini kościółki (Studnica, Samławki, Kabikiejmy Górne), które są w zasadzie większymi kaplicami przystosowanymi do odprawiania w nich nabożeństw. A także nietypowe, różniące się pod wieloma względami od wyżej opisanych. Chociaż mają z nimi wiele wspólnego, trudno przyporządkować je do któregoś ze stylów lub ich mieszanki (Krosno, Międzylesie, Chwalęcin, Jesionowo).

Opisane pokrótce style są raczej zbiorem wspólnych, rzucających się w oczy cech niż podziałem ze względu na epokę czy architekturę. W każdym razie nie ulega wątpliwości, że ogromna większość to kościoły gotyckie. Jest też kilka barokowych oraz współczesnych, ale te na terenach wiejskich należą do rzadkości.